عصیان لکستانی سه شنبه 16 تیر 1394 03:50 ب.ظ نظرات ()

13 نکته ی طلایی برای یادگیری شیوه ی نوشتن زبان لکی

13 نکته ی طلایی برای یادگیری شیوه ی نوشتن زبان لکی( ایلامی (فیلی ) ، کلهری ، هفت گلانی وگروسی و گورانی )

1- حروف الفبای لکی عبارت اند از :
ء – ا - ب – پ – ت – ج – چ- ح – خ- د- ر- ڕ( ڕ بزرگ که به شکل مشدد تلفظ می شود) – ز – ژ – س – ش- ع- غ – ف – ق – ڤ ( با قرار گرفتن دندان های بالایی بر روی لب پایین تلفظ می شود و صدای V انگلیسی می دهد ) – ک – گ- ل – ڵ ( ڵ بزرگ که تلفظ ل در کلمه ی الله به همین شکل است ؛ یعنی نوک زبان پشت دندان های بالا قرار می گیرد ) – م – ن – و ( معادل W در زبان انگلیسی و هم چنین ضمه (O) ؛ به این ترتیب این حرف به جای دو صدا به کار می رود ) – ه / ـه ( فتحه ) – وو ( مصوت بلند که در کلماتی مانند« رووژ» به معنی روز ،و نیز کلمه ی « جادوو» به کار می رود ) – ۊ که بین صدای مصوت بلند او ( U) و ای (I) تلفظ می شود ؛ مانند « خۊن » به معنی خون و « رۊن » به معنی روغن – هـ - ی ( این حرف هم صدای Y را می دهد هم صدای I ؛ یعنی حرفی که به جای دو صدا کاربرد دارد ) - ێ ( این حرف را یای مجهول می گویند که در کلماتی مانند : شێر = شیر درنده ، دێر= دیر ، ئێران = ایران و مانند آن به کار می رود ) .
توجه : در نوشتن کردی سورانی حرف ۆ هم به کار می رود که کشیده تر و بازتر از ضمه ی معمولی است و در زبان لکی کاربردی ندارد .
۲- حرکات ، مانند فتحه و ضمه به حروف تبدیل می شوند یعنی به جای ضمه ( ـــــُـــ ) حرف « و » و به جای فتحه ( ــَـ) حرف « ه / ـــه » به کار می رود . مثال برای ضمه : ئوتاق ( اتاق) ، ئورده ک ( اُردک ) ، و ... . مثال برای فتحه : عه لی ( علی ) ، مه ل ( پرنده ، حشره ) ، به راده ر ( برادر ) ، و ... .
3- در رسم الخط لکی حرفی برای حرکت کسره نیست . راه تشخیص کسره آن است که اگر حرکت فتحه (ه /ـه ) و ضمه (و) نباشد به احتمال قوی کسره است . ضمنا هر جا که لازم باشد می توان از حرکت کسره هم استفاده کرد .
4- قبل از نوشتن صداهای بلند « ا – ای (ی) ، او (و ) » و نیز صداهای فتحه و کسره و ضمه ، به جای همزه ای که به شکل الف در کلمات فارسی در اول کلمه می آید ، از همزه به شکل «ء » استفاده می شود . مثال : ئازاد ( آزاد ) ، ئیلام ( ایلام ) ، ئووره ( آن جا ) ، ئورده ک ( اُردک ) ، ئڕا /ئه ڕا (چرا ) ، ئه وه ( آن ) و ... . 
5- به جای سه حرف « ذ – ظ – ض » فقط حرف «ز» نوشته می شود . مثال : زاهر (ظاهر) ، نه زه ر (نظر ) ، له زیز ( لذیذ ) .
6- به جای دو حرف « ص – ث » حرف « س» نوشته می شود . مثال : سووره ت (صورت ) ، سروه ت (ثروت ) ، سه حرا (صحرا ) .
7- به جای «ط» حرف « ت » نوشته می شود . مثال : تاهر (طاهر ) .
8- در زبان لکی دو نوع حرف « ل » داریم ؛ یک : ل متعارف که در کلماتی مانند « که ل » به معنی شکاف و « مه ل» به معنی حشره و پرنده به کار می رود و دو : ڵ بزرگ یا لکی که در کلماتی مانند « که ڵ» به معنی بز کوهی و « کوڵ » به معنی کوتاه به کار می رود .
9- در زبان لکی دو نوع « ر» داریم ؛ یک : ر متعارف و عادی که در کلماتی مانند « ده ر » به معنی در به کار می رود و دو : ڕ لکی که به صورت سایشی و مشدد به کار می رود و با علامتی در زیر آن مشخص می شود . مثال : که ڕ ( کر و ناشنوا ) ، پڕ ( پر ) ، زڕه ( صدای زنگ ) .
10- در لکی ایلامی صدای بلند او ( و ) را به صورت « وو » می نویسیم ؛ مثلا : نور به شکل نوور نوشته می شود .
11- در لکی حرف یای مجهول کاربرد دارد که با علامتی بر روی «ی » به شکل «ێ» مشخص می شود و در کلماتی مانند : ئێواره ( عصر ) ، ئێران ( ایران ) و مانند آن به کار می رود .
12- واو عطف بین کلمات به شکل یک واو تنها نوشته می شود . مثال : من و عه لی و رزا و یه حیا ( من و علی و رضا ویحیی ) .
13- به جای علامت تشدید ، دوبار حرف تکرار می شود : مثال : هممه ت ( همت ) ، نه ججار ( نجار) .

-ِِِ-ِ = ێ : شێر(شیر) ، نێر(نر) ،دێ(دیر)ر، گێڕ(کج شده )،

ژێر(زیر)،نێ(نی) ،اێسه

(اکنون) ،بێتر(بهتر) (دو کسره یا ی رقیق)

شێرنێر کردگار= عه لی (ع)

ڕ: ئه ڕ‌آ(برای چه) ،به نبڕ(چاقو) ،ڕێوآر(رهگذر) ،

سوڕ(لیز) (نوک زبان تا وسط تاق لثه عقب می آید و لرزش پیدا می کند)

--َ = ه ـه ،ئه : له ک ، ێه ک (1) ، ده ر(در)،

سه ر(بالا)، له ڕ(لاغر) ،ئه سپ (اسب)،ئه سێر(اشک)

--ُ = و : لور، دوڕ(بلند)،دوێنه (دیروز) ،اوما (آمد)،بوهو(بخوان) ،به رو(بران)

ڵ: ،ڵێڵ (ابتدای شب) ،براڵ (کناره ی زبان به لثه سمت راست می چسبد)

او= وو : بوور(حنایی) ، لوور، گووره مێ (جوراب) ،

گوور،سوور(شادی)،دووش(دیروز)،بئڕوو(خالی یا پرکن) ،آوو(آب)

که له ڵ کوورو دا

= VF ڤ : هه ڤده (17) ،ڤارک (جوجه)،ڤیر(یاد) (بین ف و واو )

= OEۆی :خۆین ، خۆیه ، شۆی ،دۆیر

V,W= ۆ: ۆارو (باران)، ۆا(باد) ، ۆاڤه رووه (باران تند)

=ING نگْ :مو نگْ (ماه) ،ده نگْ (صدا)

wo=وْیا و" : ‌آوْ (‌‌آب)،داوْات (عروسی)

–ِ = ئ :زمئسو(زمستان) ،مئ (من) ئسپی (سفید)

نکته:در جاهایی که باید روی –ِ تاکید گردد آورده می شود.

=AO ؤ: اؤسار ،له ؤ (لب)، سؤ زه (سبزه)

حالا که به این 13 نکته ی طلایی دست یافتید ، امید است بتوانید متن زیر یا متن هایی مشابه را بخوانید و به این شیوه بنویسید .
ئرا ظولمئ داعش

هێ روو ئه ژ ئێ بئرئ شئطونه

هئ روو ئه ژ ئێ ره نگئ سیئونه

هئ روو ئه ژ ئێ کارئلێ پئرخوؤێنونه

هی روو ئژ نذانئ ستن ئؤ سرتێ شیائو نادؤنونه

هئ روو ئه ژ داعش

ئه لونه گئ سه رئم خئ را مئیه م وه دؤرئو وه رمؤ

که تئ مؤ ێائ جه نگئ نهاوه ن ئو ابوسفیان ئو معاویه ئه سگه ، گئ گووشواره ل ئو ئه ژ گووشئ

دئ تیه ل ئو نؤ ماوئرد.

که تئ مؤ ێائ جه نگئ که ربئلا ئو یزیدئو بن مرجانه ئه سگه ، گئ گووشواره ل ئو ئه ژ گووشئ

دئ تیه ل ئو نؤ ماوئرد.

ئاوئنیشه وه نو خودا!وه نوم پئ خمبر وه نومئ ئسلام

ئیمرووژ ئێ گه شتئ له لئ هوویچ نه زانه ئه ژ خاو بینه سه خه وه ر ،وه پیلئ بئ رئ عئ رؤ پاپه تی ،ئ ئێ دؤنیا هه ر پیله که تئ نه سئ گێئونئ بئ رئ بئ گؤنا ئو فه قیر،

وه نومئ دین ێو ئسلام که تئ نه سئ گیئؤنئ مردمه ل بئ گونا شیعه وسنی وکرد ئو ایزدی ومسیحی

سه ر ئله مه نن ئه ر بانئ سه ر ئل بئ رێا،گوشه له مه نن ئه ر بئ لئ نگ گووشه ل دئ رێا،چیه مه له مه نئ ن ئه ر رؤێی چێه مه ل که نێا

دئتؤ ئو کؤر ئه ل،ژن ئو پێائه ل ،پیرئؤ جووانه ل که تئ نه سئ ژئر شئ مشێرئ نه ذانئ ستئن

یا خودا وئژ ئت بئ ره س وه داد مؤ

ێا پئ خه مبه ر وئژئت بئ ره س وه دادمؤ