عصیان لکستانی دوشنبه 17 آذر 1393 10:55 ب.ظ نظرات ()
پوشش مردم لک (2)

۸ .کراس keras:
**کراستیِ کردیه سر تا پا لاله / نه دُر نه کوتا نه زه می ماله
**کراس ئانتریکی پایمو کراخ / سوزه داخ کردیم داخ ئر یر داخ
پیراهنی است بلند که تا پشت پای زنان را می پوشاند واز این نظر نوعی حجاب سنتی محسوب می گردد. کراس در رنگها ی مختلف با گلهای زیبا دوخته می شود.در گذشته این نوع پیراهن لکی با نام پارچه خوانده می شد.مثلا کراس آنتریکی یا لال و…که از انواع جنس موجود در بازار بود.
۹٫ کلاش (کوش)(koesh) kelash:
**بیلا کوشه لت نال ئیر گیریا بو/ وه باوان مه چی جا پات دیار بو
**سوزیِ که ژ وه کول سه قری سوز وه پا / بیزارت کردم ئیِ دارِ دنیا
**کوشه لِ سه قری ،مه س ئو پر پاوه / زه مین منت بار،بردینیه راوه
زنان لک عموما از کفشهای دست باف ورنگی استفاده می کردند.نوعی از این کفشها “سقری” نام داشت که دست بافت بود.همچنین نوعی دیگر که به “آژیه” معروف بود بیشترین مصرف را داشت.چنانچه کفشهای زنانه نیم تخت زده می شد به آن نا ئیر گیریا می گفتند وشاهد آن فولکلور زیر است.
۱۰٫یل yal: یل با فتح اول در واقع نوعی کت زنانه کوتاه است که از هردو طرف دارای چاک است.آستینهای این نوع کت تا مچها نمی رسد وتا نیمه ی ساعد است ودارای دو چاک در هر آستین است.جنس ان از پارچه های رگی مخصوصا مخما است واز تزینات از قبیل مهره وسکه ونوارهای رنگی خبری نیست.
۱۱٫لا لرزونه lalarzonah:
**ئری بالا برز شای بالا برزان / هر تو هاینی هول هلهله ئو لرزان
نوعی زینت بخش زنانه است که همانند طلسم از سکه و گوی ومهره وتعدادی هلهله درست می شود.این وسیله به سر بند آویخته می شود.(هلهله گویهایی است در اندازه ی بسیار کوچک)
۱۲٫ مله وه ن(مل بینک) melahvan:گردن بند زنان لک و لر عموما شامل مهره های قیمتی وقدیمی ورنگارنگ است .این گردنبند ها توسط خود زنان درست می شود .گاهی دانه هایی از میخک را بین مهره ها قرار می دهند وبه این وسیله میخک هم زینت بخش است وهم خوشبو کننده.
۱۳٫کلنجه kolangah:
**تا کلنجه زه رد نونه مه کیِ / گِشد گیونه که م ژونه مه کیِ
همانند یل است منتهی این لباس دارای یراق ومقدار کمی سکه آویزان است.
۱۴٫ له چک lachek:
وه خدی گه له چک شوگار ئر ولاتمو ،ولا مو / دل مِ چوی مه لِ بی لیز ،کز ئو کور ئو ته نیا مو
همانگونه که از نامش پیداست پارچه ای سه گوش بود که در مراسم گوناگون می پوشیدند. لچک بیشتر مخصوص “چپر پیچ کردن: در مراسم عزاداری بود.به آن فوته هم می گفتند،هم اکنون چادر جای لچک وفوته را گرفته است.
۱۵٫ئرشخن یا ئرشقن(عرق چین) erashkhen :نوعی کلاه زنانه از جنس پارچه ی نرم که در واقع عرق چین است که زنان در زیر سرون بر سر می گذارند .
ب:پوشش مردان :
۱٫شال ئو سِتِره shal ow setrah:
**یاران کیِ دییِ کُر ویِ رنگینی / ستره ی لطیفی ،شالیِ گلونی (فولکلور)
ستره(سدره) setrah لباسی است بلند که تا پایین زانوی مردان را می پوشاند.این لباس یاد آور لباس کشتی یا کُستی زردشتیان است که در سن مخصوصی هر مرد زردشتی باید طی مراسمی آن را بپوشد وبر روی آن کمر ببندد.شال هم که پارچه ای عموما سفید رنگ وبلند است وبر روی ستره به دور کمر با چندین گره بسته می شود.این شال یاد آور کمر بند زردشتیان است که بر روی کشتی بسته می شود.در زبان لکی نفرینی هست که می گویید:کمر نبندی=به سن بلوغ نرسی تا مراسم کُشتی را به جا نیاوری.در هر صورت شال وستره مجالی دیگر تحقیقی بیشتر می طلبد که در حوصله ی این مقاله نیست.از انواع ان می توان به ستره ی ” لطیفی” اشاره کرد.نام دیگر ستره “قه وه” است.
۲٫شاوال shawoal:پایپوش مردان لک چیزی شبیه شلوار فارسیست با دوختی ساده وبدون جیب.ود مپاهای چین چین وبسیار دوخت.
۳٫فرجی feragi: پوششی برای مردان از جنس پشم گوسفند .واحد بزرگی وکوچکی آن چک است،مثلا دو چکی یا سه چکی وبستگی به شکل فیزیکی وبدن کسی دارد که آنرا می پوشد.کسانی هستند که عنوان نمد مال دارند واین فرجیها را می سازند.مرغوبترین فرجی آن است که از کویرک(پشم گوسفندان جوان وقبل از موعد چیده شده) ساخته شود .این پوشش چون از پشم خالص درست می شود از نفوذ رطوبت جلوگیری می کند وسرمای شدید را بی اثر می کند.بیشتر مخصوص چوپانان است.
۴٫ کراس keras:پیراهن مردان لک بدون یقه وآستینهای گشاد و برخی پیرآهن ها چاک دار وبلند است تا در زیر شال قرار گیرد.
۵٫ کلاش kelash:کفش مردمان لک انواع مختلفی دارد،نوعی از آن آژ است که دستباف است وتوسط افراد کار دان وماهر بافته می شود وتخت آن از جنس لاستیک می باشد.پس از بافت دور کفش را با چرم وبه صورت نواری می دوختند که بر استحکام کفش می افزاید ودر اصطلاح به آن “گرد بونه” می گویند.
۶٫کلاوُ kolawo:
** خُشال وه کُری دیریِ ده س گیران / کُلاوُ که چ مه نی مچو ئه حسویران
کلاه مردمان لک به شو کلاو معروف است واز جنس پشم مخصوصا کویرک در رنگهای قهوه ای یا سفید تهیه می شود.
۷٫مِیِ زه ر meyzar:
**داری براکم ئیِ مال بیئو ده ر / چوخا مه زبیه بکیشی ئیِ سه ر
این نوع پوشش سر مخصوص مردانی است که به سن میانسالی رسیده اند وعبارت است از پارچه ای که ممکن است “گلونی ” یا از چفیه های مخطط باشد که از مشهد خریداری می شود ودارنده ی این پوشش را مشهدی مورد خطاب قرار می دهند.بر خلاف کردها در لکستان عموما بر روی کلاه نمدی بسته می شود.
۸٫چوخا chokha: ردا،عبا که مربوط به دوران اخیر است واز سادات تقلید شده است وکسانی که دارای زهد وپاسایی ودین داری اقبالی داشتند آن را می پوشیدند که البته هم اکنون هم اینگونه است.از انواع عبا می توان به چوخای مه زبیه اشاره کرد که با توجه به جنس مرغوب به این نام مسمی بود.
منابع:تاریخ هرودت/لباس وپوشش آریاییان،نگار طیبی/

(مهدی زینی)